พระสุบิน 16 ประการ และความฝันในพุทธประวัติ
ความฝันมีที่ทางสำคัญในพุทธศาสนาและในความเชื่อของคนไทย ตั้งแต่ก่อนพระพุทธเจ้าประสูติ จนถึงพระสุบินของพระราชาที่คนไทยยกมาเตือนใจจนถึงวันนี้ หน้านี้เล่าความฝันสำคัญในคัมภีร์ด้วยถ้อยคำของเราเอง พร้อมความหมายที่คัมภีร์ให้ไว้
พระสุบินของพระนางสิริมหามายา
ตามพุทธประวัติในอรรถกถาชาดก (นิทานกถา) คืนที่พระโพธิสัตว์ลงสู่พระครรภ์ พระนางสิริมหามายาทรงสุบินว่าท้าวจตุโลกบาลยกพระแท่นไปยังป่าหิมพานต์ แล้วช้างเผือกงาม ชูดอกบัวขาวด้วยงวง เดินประทักษิณรอบพระแท่นสามรอบ ก่อนเข้าสู่พระครรภ์ทางด้านขวา พราหมณ์ทำนายว่าพระนางจะทรงมีพระโอรสผู้จะเป็นพระเจ้าจักรพรรดิหรือพระพุทธเจ้า นี่คือที่มาที่คนไทยถือว่าฝันเห็นช้าง โดยเฉพาะช้างเผือก และฝันเห็นดอกไม้ดอกบัว เป็นฝันมงคลสูงสุด
มหาสุบิน 5 ประการของพระโพธิสัตว์
ในอังคุตตรนิกาย (มหาสุปินสูตร) พระพุทธองค์ทรงเล่าว่า ก่อนตรัสรู้ ขณะยังเป็นพระโพธิสัตว์ ทรงสุบินห้าประการ และแต่ละข้อเป็นนิมิตของสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในภายหลัง
| พระสุบิน | ความหมาย |
|---|---|
| แผ่นดินเป็นที่บรรทม ภูเขาหิมาลัยเป็นหมอน พระหัตถ์ซ้ายจุ่มในมหาสมุทรด้านตะวันออก พระหัตถ์ขวาในด้านตะวันตก พระบาทในด้านใต้ | จะตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า |
| หญ้าแพรกงอกจากพระนาภีสูงจรดท้องฟ้า | จะประกาศอริยมรรคมีองค์แปดไปถึงเทวดาและมนุษย์ |
| หนอนสีขาวหัวดำคลานจากปลายพระบาทขึ้นมาถึงพระชานุ | คฤหัสถ์นุ่งขาวจำนวนมากจะถึงพระองค์เป็นที่พึ่ง |
| นกสี่สีบินมาจากสี่ทิศ ตกลงแทบพระบาทแล้วกลายเป็นสีขาวทั้งหมด | คนทั้งสี่วรรณะจะออกบวชและบรรลุความหลุดพ้นเหมือนกัน |
| เสด็จจงกรมบนภูเขาอุจจาระโดยไม่แปดเปื้อน | จะได้รับปัจจัยมากมายแต่ใช้โดยไม่ติดข้อง |
ข้อสุดท้ายเป็นตัวอย่างที่ดีของภาพที่น่ารังเกียจซึ่งมีความหมายดี คล้ายหลัก “ฝันกลับ” ในตำราไทยที่อ่านฝันเห็นอุจจาระเป็นโชคลาภ
พระสุบิน 16 ประการของพระเจ้าปเสนทิโกศล
มหาสุบินชาดก (ชาดกเรื่องที่ 77) เล่าว่าคืนหนึ่งพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงสุบินสิบหกข้อจนตกพระทัย พราหมณ์ในวังทูลว่าเป็นลางร้ายและแนะให้บูชายัญด้วยสัตว์จำนวนมาก พระนางมัลลิกาจึงทูลให้เสด็จไปถามพระพุทธเจ้า พระพุทธองค์ตรัสว่าพระสุบินไม่ได้เป็นภัยต่อพระราชา แต่เป็นภาพของอนาคตอันไกลเมื่อผู้ปกครองและผู้คนเสื่อมจากศีลธรรม แล้วทรงทำนายทีละข้อ ดังนี้ (สรุปด้วยถ้อยคำของเรา)
| ข้อ | พระสุบิน | คำทำนายของพระพุทธองค์ |
|---|---|---|
| 1 | วัวดำสี่ตัวเข้ามาในลานหลวง ทำท่าจะสู้กันแต่แยกจากไปโดยไม่ได้สู้ | ยุคที่ผู้ปกครองไม่ทรงธรรม เมฆตั้งเค้าครืนครางแต่ฝนไม่ตก |
| 2 | ต้นไม้เล็กสูงเพียงคืบออกดอกออกผลแล้ว | คนจะเป็นหนุ่มสาวและมีครอบครัวก่อนวัยอันควร อายุจะสั้นลง |
| 3 | แม่วัวดื่มนมของลูกวัวที่เพิ่งเกิด | ผู้ใหญ่จะต้องพึ่งพาเด็ก และคนหนุ่มสาวจะไม่เคารพผู้สูงวัย |
| 4 | โคหนุ่มถูกเทียมเกวียน ส่วนโคใหญ่ที่แข็งแรงยืนดูอยู่ | ผู้ปกครองจะมอบงานบ้านเมืองให้คนอ่อนประสบการณ์ แทนผู้รู้ที่มีประสบการณ์ |
| 5 | ม้ามีปากสองข้างกินหญ้าทั้งสองทาง | ผู้พิพากษาจะรับสินบนจากทั้งสองฝ่าย |
| 6 | คนถือถาดทองให้สุนัขจิ้งจอกปัสสาวะใส่ | คนสูงศักดิ์จะต้องยกลูกหลานให้คนไร้คุณธรรมที่มีอำนาจ |
| 7 | ชายฟั่นเชือกแล้วปล่อยไว้ใต้ตั่ง นางสุนัขจิ้งจอกกินเชือกนั้น | ทรัพย์ที่สามีหามาด้วยความยากลำบากจะถูกใช้ไปอย่างไม่ระวัง |
| 8 | ตุ่มน้ำใหญ่เต็มอยู่หน้าประตู มีตุ่มเปล่าล้อมรอบ แต่คนยังตักน้ำเติมตุ่มที่เต็ม | คนจนจะต้องทำงานเติมให้คนที่มีมากอยู่แล้ว |
| 9 | สระน้ำกลางขุ่นแต่ขอบใส | ผู้ปกครองกดขี่จนผู้คนหนีจากเมืองหลวงไปอยู่ชายแดน |
| 10 | ข้าวในหม้อเดียวกันสุกไม่เท่ากัน ทั้งดิบ แฉะ และสุกดี | ผู้คนทุกชั้นจะเสื่อมจากศีลธรรม ฟ้าฝนจะไม่ตกต้องตามฤดูกาล |
| 11 | คนนำไม้จันทน์หอมราคาสูงไปแลกกับเปรียง (นมเปรี้ยว) | คนจะนำคำสอนอันมีค่าไปแลกกับลาภสักการะเล็กน้อย |
| 12 | น้ำเต้าเปล่าจมน้ำ | คนมีคุณธรรมจะถูกกดให้ต่ำลง |
| 13 | ก้อนหินใหญ่ลอยน้ำ | คนไร้คุณธรรมจะลอยขึ้นมามีหน้ามีตา |
| 14 | กบตัวเล็กไล่กินงูเห่า | โลกจะกลับตาลปัตร คนที่หลงในกามจะถูกครอบงำ |
| 15 | กาตัวหนึ่งมีหงส์ทองห้อมล้อม | คนไร้ความสามารถจะได้อำนาจ คนดีต้องคอยรับใช้ |
| 16 | แพะไล่กินเสือ | คนต่ำต้อยจะมีอำนาจเหนือคนสูงศักดิ์จนคนเหล่านั้นต้องหลบหนี |
หลายข้อในพระสุบินมีสัตว์ที่ตำราทำนายฝันไทยยังใช้ เช่นฝันเห็นวัว ฝันเห็นควาย ฝันเห็นม้า ฝันเห็นกบ ฝันเห็นงู ฝันเห็นนก และฝันเห็นแพะ แต่ความหมายในชาดกเป็นเรื่องของสังคม ไม่ได้ใช้ทำนายชีวิตส่วนตัว
ความฝันในมิลินทปัญหา
พระเจ้ามิลินท์ถามพระนาคเสนว่าความฝันคืออะไร ใครฝัน และฝันเมื่อใด พระนาคเสนตอบว่าคนที่ฝันมีหกจำพวก ผู้ที่ฝันเพราะธาตุลม ธาตุดี หรือธาตุเสมหะในร่างกาย ผู้ที่เทวดาดลใจ ผู้ที่ฝันจากความเคยชินของตน และผู้ที่ฝันเป็นลางบอกเหตุ ท่านว่ามีเพียงแบบสุดท้ายที่เป็นจริง ลางนั้นเกิดขึ้นเองในใจเหมือนเงาในกระจก ผู้ฝันไม่ได้ไปหามันและไม่รู้ผลล่วงหน้า และความฝันเกิดในช่วงหลับไม่สนิทที่เรียกว่า “หลับแบบลิง” ไม่ใช่ตอนหลับสนิทหรือตอนตื่น
อ่านความฝันในคัมภีร์วันนี้
ความฝันในคัมภีร์มีจุดร่วมอย่างหนึ่ง คือความหมายไม่ได้อยู่ที่โชคลาภส่วนตัว แต่อยู่ที่การกระทำและศีลธรรม พระพุทธองค์ไม่ได้สอนให้กลัวความฝัน ตรงกันข้าม ทรงห้ามการบูชายัญที่พราหมณ์เสนอเพื่อแก้ฝันร้าย การใช้ความฝันแบบพุทธจึงเป็นการทบทวนตัวเอง ทำความดี และไม่ตื่นตระหนก ถ้าอยากรู้ว่าความฝันของคุณเองตำราไทยอ่านว่าอย่างไร ลองใช้เครื่องมือทำนายฝัน
คำถามที่พบบ่อย
พระสุบิน 16 ประการมาจากไหน
มาจากมหาสุบินชาดก ชาดกเรื่องที่ 77 ในขุททกนิกาย พระเจ้าปเสนทิโกศลแห่งแคว้นโกศลทรงสุบิน 16 ข้อในคืนเดียว แล้วเสด็จไปทูลถามพระพุทธเจ้าตามคำแนะนำของพระนางมัลลิกา
พระสุบิน 16 ข้อเป็นคำทำนายวันสิ้นโลกหรือไม่
ไม่ใช่ พระพุทธองค์ตรัสว่าพระสุบินเหล่านี้จะไม่เกิดผลร้ายกับพระราชา แต่เป็นภาพของยุคที่ผู้ปกครองและผู้คนเสื่อมจากศีลธรรมในอนาคตอันไกล คนไทยจึงมักยกมาเตือนใจเรื่องสังคม
มหาสุบิน 5 ประการต่างจากพระสุบิน 16 ประการอย่างไร
มหาสุบิน 5 ประการเป็นความฝันของพระโพธิสัตว์เองก่อนตรัสรู้ บันทึกในอังคุตตรนิกาย หมายถึงการตรัสรู้และการเผยแผ่ธรรม ส่วนพระสุบิน 16 ประการเป็นความฝันของพระเจ้าปเสนทิโกศล หมายถึงความเสื่อมของสังคม